bakla filizi
BAKLA FİLİZİ Nedir? ( Vicia faba L ) Bakla filizinin, Dünyada bilinen yüz elli kadar türüm var ancak bunların hepsi insanlar için yetiştirilmiyor. Kimileri hayvanlar için yetiştirilen türlerim'in hemen hepsi ılıman iklimleri seviyor. Hem taze, hem de kuru olarak yenebildiğim için hem sebze, hem de bakliyat olarak kabul edilirim. Taze ve körpe iken çiğ yenebilirken [...]

BAKLA FİLİZİ Nedir? ( Vicia faba L )

Bakla filizinin, Dünyada bilinen yüz elli kadar türüm var ancak bunların hepsi insanlar için yetiştirilmiyor. Kimileri hayvanlar için yetiştirilen türlerim’in hemen hepsi ılıman iklimleri seviyor. Hem taze, hem de kuru olarak yenebildiğim için hem sebze, hem de bakliyat olarak kabul edilirim. Taze ve körpe iken çiğ yenebilirken olgunlaştığımda bildiğiniz gibi çeşitli yemeklerde sevilerek tüketiliyor’um. Kuru halimi en çok forum olarak seviyorsunuz galiba. (Bir de Yunan adalarında taze baklava la yapılan ılık favayı yemelisiniz!)

Bakla filizi, Organik olarak yetiştirilen, dalında olgunlaşan, her mevsim farklı çeşitlerini bulabildiğimiz taptaze sebzeler. Yasemin ve portakal çiçeği kokulu, günlük, sızma zeytinyağı? Ağılda beslenen süt danası? Üzerinde yumuşak bir kabuk oluşana kadar fırınlanan siyah köy ekmeği? Bıçakla kesebileceğin kadar yoğun kıvamda yoğurt. Ve bal, öylesine mükemmel ki, arının tadına baktığı her bir çiçeğin kokusunu duyarsın.

Şaşıracaksınız belki ama ben de ot olarak yenen bitkilerden biriyim. Yani henüz o güzelim içim, yeşil meyvelerim, tohumlarım oluşmadan önce. Evet yanlış duymadınız. Ege’de, Akdeniz’de, Yunanistan’da hatta son dönemde Amerika’da. Sonunda Amerikalılar da akıl yolunu buldular ve körpe yapraklarımdan yararlanmaya başladılar. Bakla filizi, Herkesin bildiği, kimilerinin yanına bile yanaşmadığı, kimilerinin onsuz duramadığı, fakirlerin eti olarak bilinen, aynı zamanda ilk tarıma alınan sebzelerden biriyim.

Arkeolojik kazılar, tarıma ilk alındığım yerin Diyarbakır yakınlarındaki Çay önü olduğunu gösteriyor. İkincil merkezlerin de Etiyopya ve Afganistan olabileceği belirtilirken eski Mısır’da M.Ö. 1800 yılından kalma tohumlar bulunması antik dönemde Mısırlıların da beni severek tükettiğini gösteriyor (ki aşkları bugün de dinmeden devam ediyor). Yunanlılar ve Romalılar tarafından çok eski dönemlerden beri yenirken, Çin’de de bin yıldan uzun süredir yetiştiriliyorum (Bugün dünyanın bakla ihtiyacının %60 kadarını Çin karşılıyor).

Bakla Filizi Faydaları Nelerdir?

Evet işte ben böyle bir bitkiyim. Ben Bakla filiziyim. Eski Yunan’da yukarı sınıftan insanlar tarafından pek makbul sayılan bir besin değilmişim gerçi. Gözleri bozacağım düşünülürmüş. Belki de bugün “favizm” olarak adlandırılan rahatsızlığın izleri bunlar, kim bilir. Oysa İtalyanların benimle ilişkisi pek siki fıkı. Örneğin Eski Romanın soylu ailelerinden Fabii, adını benden almış. Hatta Eski Roma’da Fabaria şenliklerinde sembolik olarak ben sunulurdum. Çünkü Romalılar ölenlerin ruhlarının bir bakla tanesinde bulunabileceğini düşünürlermiş. Eski dönemlerdeki sembolik kullanımlarım bundan ibaret zannediyorsanız yanılıyorsunuz.

Bakla filizi, İtalya’da bugün halen devam eden Ölüler Günü (2 Kasım) geleneğine göre toprağa ekilmem o güne denk getirilir, bakla şeklinde yapılan keklere “ölülerin baklası” (fave dei morti) adı verilir. Eskiden, çok eskiden, Sicilya’da hiç bir ekinin filizlenmediği bir yıl umursamazca büyüyen, büyüyüp Olgunlaşan baklalar olmuş halkı doyuran. Sicilyalılar o gün bugün Qur Aziz Josephe saygılarını bakla ile sunarlarmış. Roma’da 1 Mayıs günü pek çok aile taze bakla yerken Portekizliler Noel kekine (bolo rei) bir bakla saklar, Antik Yunan ve Roma’da, özellikle Leauria festivalinde ölüler için bakla hazırlanırmış. Bendeniz daha pek çok öykü ve geleneğin içinde yer almaktayım. Size bunları beni daha çok sevmeniz dileğiyle anlattığımı anlamış olmalısınız.

Nasıl Kullanılır?

Diyorum ya, aslen meyvemi yiyorsunuz ancak pek çok kültürde güçlü ve yoğun tadımla, daha bakla mevsimi gelmeden (ki baharın ilk sebzelerinden biri olmaktan gurur duyarım) lezzetli bir salataya dönüşüyorum. Sadece salatalarda değil, yemeklerde vurmalara da kullanılıyor yapraklarım. Hatta irice olan yapraklarım kimi Asya restoranlarında balık veya karides sarmakta kullanılır. Zeytinyağında hafifçe kavrulduktan sonra birkaç dilim pastırmayla mesela, hoş olmaz mıyım? Makarna sosuna dönüşemez miyim?

Et yemeklerine lezzet veremez miyim? Hatta gözlemelere ha renklere giremez miyim? Gerçekten kendime has aromam ve kolay yetiştirilebilmemle hoş bir bahar (hatta kış, çünkü bakla en erken ekilen, dolayısıyla en erken filiz veren bahar sebzesidir) otu olabilirim. Yani benden ıspanak, pazı, karalahana gibi yararlanabilir, tartlara, omletlere, çorbalara koyabilir, diğer baklagillerle birleştirebilir, daha nice lezzet yaratabilirsiniz.

Yeni lezzetler bulma görevini size teslim ediyor, Ege ve Akdeniz’de nasıl değerlendirildiğimi aktarıyorum. Girit Türkleri henüz çok işlenmemiş körpe meyvelerimi tüylüce dış zarfımla birlikte pişirir ayrıca “bakla filizi salatası” yaparlar. Henüz bakla vermemiş uç filizlerinden yapılan salatayı incecik doğranmış taze soğan veya birkaç diş sarımsakla zenginleştirip limon suyu veya sirke, tuz ve zeytinyağıyla hazırlanmış sosla karıştırır, üzerine siyah zeytin koyarak servis ederler.

Kimileri salatamı koruk suyuyla sever, özellikle de etli tencere yemeklerinin, ızgara et veya koftenin yanında servis ederler. Kıbrıslılar da benden pek çok şekil de yararlanır, çorbamı, yahnimi, etli veya etsiz yemeğimi, pilaki zeytinyağlı yemeğimi, yumurtalı yemeğimi, mezemi, piyaz ve tatlımı da yaparken, taze sürgün ve yapraklarımdan salata yaparlar.

Antalya’nın “filiz salatası” limon suyu, sirke ve zeytinyağıyla tan, nırken, Datça’da salatam ille de “hurma zeytin” ile yenir. Danslar ayrıca iç baklayı çağla badem ile pisirerek ekşi ve hoş bir va lezzeti sunarlar sevdiklerine. Bir Datça lezzetinden daha bahsetmeme izin verin, “bakla makarnası’ndan. Haşlanan iç bakla servis tabağına bir sıra haşlanmış iç bakla, bir sıra lor peyniri , sırasıyla birkaç kat dizildikten sonra üzerine kızgın zeytin yağı sıcacık yenir. Neden bu yemeği hafifçe kavurduğunuzu filizlerimle yapmayasınız? Benden söylemesi.