caksir-bitkisi-dort-metre-uzayabilir

Çakşır Bitkisi Nedir?

Ferula communis

Halk arasında Çakşır, Çağ, Çaşır, Çakşur, Çarşır, Çaşur, Kasni, Asaotu, Helige, Helizan, Kerkur, Siyabo, Siyabu, Körek isimleriyle de bilinir.

Maydanozgillerden Çakşır. Başka adları da var. Kimisi “asaotu” der. Akla yatkın da bir addır bu çünkü sapından kimi yerlerde baston yapılır. Latince adı olan “ferula” da asa, baston anlamına gelir. Reçine, sakız, yağ ve kimi asitler içerir. Anavatanı İran, Afganistan ve Kaşmir bölgesi iken Türkiye de ana yayılım bölgeleri arasında yer alır. Anadolu’da Bodrum’dan Kars’a kadar pek çok yerde yetişir. Dört metreye kadar uzanabilir. 170 türle zengin ve oldukça sükseli bir ailenin üyesi. Bu bitkiden nerelerde yararlanıldığını okuyunca neden böyle anlayacaksınız. Anadolu’da yetişen yirmi kadar türü, sarı, şemsiye gibi yayılan çiçekleri, büyüdükçe sertleşen, sağlamlaşan bir bedeni var…

Türkiye’de yetişen bir türüne “dev rezene” deniyor. Haksız da sayılmaz bu benzetme çünkü yaprakları rezeneye (hatta dereotuna da) benzer. İlkbahara doğru kocaman dereotu dallarının çayırlarda fıskiye gibi açıldığını görürseniz bilin ki çakşırla karşı karşıyasınız. Pek hoştur görüntüsü. Bodrum’da “körek” derler ve yağmurlardan sonra dibinde “körek mantarı”nın çıkacağına inanırlar. Pek leziz, beyaz ve etli bir mantardır bu. Yine Bodrum’da işlenmeye elverişli olduğundan gövdesinden çocuk oyuncakları, yelkenli kayık, sandal, gemi ve fırıldaklar ve iyice kuruduğunda kesip yaşlıların kullanması için baston yaparlar…

Çakşır Faydaları Neler?

Sadece baston yapımında değil, mutfakta da kullanılır. Yapraklarından yemek ve turşu yapılır, meyve ve kökünden ise ilaç. Sadece Anadolu’da değil, İran’da, Hindistan’da, Pakistan’da da çeşitli amaçlarla kullanılır. İçerdiği maddeler spazm giderici, idrar söktürücü, bağırsak çalıştırıcı, sindirimi kolaylaştırıcı, sakinleştirici etki yapar. Bu yüzden de kolit, astım, histeri, kabızlık, kronik bronşit gibi pek çok rahatsızlıkta kullanılan ilaç karışımlarında yer alır.

 Türkiye’de yetişen türleri üzerinde yapılan çalışmalarda uyarıcı ve gaz söktürücü olarak meyvelerinin, bağırsaklardaki kurtları düşürücü olarak köklerinin kullanıldığı, çeşitli türlerinden izole edilen kimi maddelerin kalp adalelerini kuvvetlendirip damarlardaki tıkanmayı ve tümör gelişimini önlediği, bakteri ve mantarlara karşı koruyucu özellikleri olduğu ve afrodizyak olarak kullanıldığı bilinir. Afrodizyak özelliğinin olduğuna inanan bir vatandaş, Küre Dağları’na gelenlere rehberlik ediyor, onları çakşırla tanıştırıyor. Mayıs ayında filizlendiğinde tuzlayarak yiyorlar.

Kanyonu’ndaki Sümenler Köyü’nde. Yeşerdikten 15-20 gün sonra, boyu yarım metre olunca yenirse afrodizyak etki gösterirmiş, Sümenler köylüleri böyle inanıyor…

Çakşır Nasıl Kullanılır?

Bahar ayları geldiğinde, özellikle Erzurum pazarlarında çakşırla karşılaşabilirsiniz. Kimileri “çağşır”, kimileri ise “casir” der Erzurum’da. Şifalı olduğuna inanıldığı için de yılda hiç değilse bir kere yemenin faydalı olduğunu düşünürler. Hatta Erzurum’un bir köyünde dünyaya gelen tüm ikiz çocukların çok yenmesinden kaynaklandığı düşünülür. Tadı keskindir. Bu yüzden genelde haşlanıp süzüldükten sonra kullanılır. Haşlandıktan sonra sade olarak tuza batırılarak da yenir, tereyağında patatesle birlikte kavrularak veya yine haşlandıktan sonra un ve yumurtaya bulanıp kızartılarak da (“çaşır kızartması”)…

Kars’ın kimi köylerinde turşusunu kurarlar. İlkbaharda, pazarlarda 2-3 hafta görülür Kars’ta. Gerçi köylerde gelinler, delikanlılar  nerede bulacaklarını bilir, kendileri doğaya çıkıp toplar. Körpe filizlerini temizleyip yıkadıktan sonra haşlar, süzüp tuzlu suda salamura ederler. En çok kaz etiyle yapılan yemeklerle, et yemekleri ve bulgur pilavıyla birlikte yer turşusunu Karslılar. Kavurmasını ise yine haşlayıp süzdükten sonra doğrayıp yağda kavurarak, üzerine de yumurta kırarak hazırlarlar. Yine Artvinliler de aynı şekilde hem turşusunu kurar, hem de yumurtalı olarak kavururlar. Bu turşu sabah kahvaltısı dahil her öğünde yenebilir…

Hatay’ın kuru çökeleğinde (sürk) ve Van’ın otlu peynirinde de yer alır. Evet, otlu peynirde kekik ve yabani sarımsak türlerinden pek çok bitki var ama çakşırsız o tadı alır mı sanıyorsunuz? Peynire katmadan önce kaynatıp süzüyorlar. Suyunu iyice sıktıktan sonra incecik doğruyor, diğer otlarla karıştırıp süte ekliyorlar. Kağızmanlılar özellikle şeker hastalığına karşı yerken Bayburtlular tüm bunlara ilaveten bulgurla pişirip “çiriş bulgurlusu” olarak da tüketiyorlar. Antalya’nın Kumluca ilçesinde eskiden erkeklerin düğünlerde giydiği şalvara “çakşır” denirmiş. Bunu da bir son not olarak ekleyip hayatınız çakşır turşusu kadar iştah açıcı olsun diyelim…

Çakşır Hikayesi

İnsan aynı dili konuşmadan da sevebilir birini. Onu tanıdığımda bunu bir kez daha anladım. Adını bile hatırlamıyorum ya yüreğim onun sevgisiyle dolu. Hediye ettiği eprimiş boncuklu tülbenti gözümden sakınıyorum. Çünkü o bana “meti”nin hediyesi. Meti Kürtçe’de teyze demek. O artık benim de metim. Aşiret reisinin, köy muhtarının hanımı o. Yani kocası hayattayken öyleymiş. Hoş şimdi de ona saygıda kusur etmiyorlar ya. Gözlerinden sevgi akıyor. Size bakarken yüreğine koyuyor elini. Gözleri ipek sanki. Öyle sevecen ki. Bizi ona götüren yeğenine çok kızdı. Neden haber vermedik ki önceden. Oysa araştırma için bilgi almak istiyorduk sadece. O ise bize haberdar olsaydı eğer neler ikram edebileceğini kuruyordu kafasında. Ah akılsız yeğen. Ah deli adam. İnsan bir telefon ediverir. Tavuk da keserdik, pilav da yapardık…

Gelinler hemen bir yer sofrası donatıyor bahçeye. Çakşır turşusu var tepside. Peynir var, yoğurt var, yufka var, bahçenin elması var. Hemen yumurta haşlamışlar, reçel koymuşlar. Yüreklerinden kopan her şey var o sofrada. Gelinler dikkatle bakıyorlar. Süzüyor, seyrediyorlar. Uzaktan. Misafir hanımlar için o sofra. Çakşır turşusu sakız, reçineli gibi. Tam yufka arasına sarmalık, Armağanların en büyüğü. Baharda kim bilir hangi gelin topladı onları. Hangisi kurdu turşusunu. Hiç bilmedikleri, hiç beklemedikleri ve belki de hayat boyu unutmayacakları, hep konuşacakları iki yabancı kadın geldi köylerine, onlara ikram ettiler. Belki hala, her çakşır toplayışlarında anıyorlar o günü: “Hani o kadınlara ikram ettiydik. Çok şaşırdılardı ha ha ha. Hiç görmemişler çakşır. Nasıl olur ki, İnsan çakşırı nasıl bilmez.”

Taze Çakşır Bitkisi Filizleri Pazarda Satılır.
Taze Çakşır Bitkisi Filizleri Pazarda Satılır.
caksir-bitkisi-deniz-manzarali-yerlerde-daha iyi-yetisir
caksir-bitkisi-deniz-manzarali-yerlerde-daha iyi-yetisir
caksir-bitkisi-sertlesince-baston-yapiminda-kullanilir
caksir-bitkisi-sertlesince-baston-yapiminda-kullanilir
caksir-bitkisi
caksir-bitkisi
caksir-bitkisi-cicegi
caksir-bitkisi-cicegi
caksir-bitkisi-tursusu
caksir-bitkisi-tursusu