Dul Avrat Otu Bitkisi Nedir? Arctium lappa Halk arasında Dulkarıgömleği, Hanımyaması, Uluavrat otu, Bal dikeni, Galabak isimleriyle de bilinir. Dul avrat otu, Papatyagillerin çok değerli, çok özel bir üyesi. Dünyanın her tarafında bunca hayran toplamış, bunca kişiye şifa vermiş, köküyle, yaprağıyla, tohumuyla hayatları zenginleştirmiş ama insanlar bu bitkiye “dul avrat otu” adını layık görmüşler. Belki [...]

Dul Avrat Otu Bitkisi Nedir?

Arctium lappa

Halk arasında Dulkarıgömleği, Hanımyaması, Uluavrat otu, Bal dikeni, Galabak isimleriyle de bilinir.

Dul avrat otu, Papatyagillerin çok değerli, çok özel bir üyesi. Dünyanın her tarafında bunca hayran toplamış, bunca kişiye şifa vermiş, köküyle, yaprağıyla, tohumuyla hayatları zenginleştirmiş ama insanlar bu bitkiye “dul avrat otu” adını layık görmüşler. Belki kocası ölüp de tenceresi boş kalmış bir kadın çocuklarını dul avrat otu ile doyurdu, ondan bu adı verdiler. Kim bilir? İki yıllık bir bitki. Alt yaprakları iri, bedeni sağlam, kerevizi andırır şekilde. Dikenli görünümlü, kırmızıyla mor arası çiçekleri var, heybetli yapraklarının üzerinde ufacık kalan. Minik birer göz sanki. Bedeninin tepesinde toplanır çiçekleri. İlk onlar çarpar gözünüze zaten. Orantısız gibi gelir bedeniyle çiçekleri ya bu da doğanın bir güzelliği,  böyle kabul edin. Derinlere inen, havucu andırır, siyahımsı kahverengi kabuklu, sert ve sağlam bir kökü var. Çiçekleri yaz aylarında açar, sonra da tohumları oluşur. Kırlarda, bayırlarda, parklarda, yol kenarlara da… Pek çok yerde yetişebilir. Doğada yetişen beş türü varsa da bugün pek çok yerde yetiştirilerek de kullanılır.

Dul Avrat Otu Faydaları Neler?

Sadece Avrupa ve Asya’da değil, Kuzey Amerika’da da (Kuzey Amerika’ya sonradan götürülmüş) halk tıbbının vazgeçilmez malzemelerinde biridir. Kökünden yapılan çay kanı temizler, idrar söktürür, hazım ve terlemeye yardımcı olur, romatizma ve gut tedavisinde kullanılır, karaciğer ve böbrekle ilgili tedavilerde olumlu sonuç verir. Kökleri %50’ye varan oranda “inülin” içerir, bu yüzden de geleneksel olarak diyabet tedavisinde kullanılır. Köklerine acılığını veren maddeler antibakteriyel olmasını sağlar. Aynı şekilde çiçek ve yapraklarında da antibakteriyel özellikler vardır. Dıştan egzama ve benzeri cilt sorunlarının tedavisinde kullanılabilir. Tohumları boğaz ağrısı, böcek ve yılan ısırmasında, kabızlık ve gripal enfeksiyonlarda kullanılır. Yapraklarından yapılan lapa yanık ve yaralarda rahatlatıcı etki gösterir.

Dul Avrat Otu Nasıl Kullanılır?

Japonya’da sevilerek yenen bir sebzedir, biliyor muydunuz? Orada bana “gobo” veya “takinogawa” diyor ve pek çok şekilde tüketiyorlar. Kökü yeneceği zaman dışındaki koyu renk kabuğundan arındırılması (alttaki beyaz kısma kadar) ve o şekilde haşlanması gerekir. Ancak haşlamadan önce bir süre suda bekletilmesi, süzülüp temiz suyla tencereye konup su kaynadıktan sonra tekrar değiştirilmesi rengini de tadını da güzelleştirecektir. Haşlanmış köklerini Asya türü sebze kavurmalarında, sebzeli yemek ve türlülerde, çorba ve etli yemeklerde kullanabilirsiniz. Kökleri nemli ve kalın pişirme kağıdına sarılıp ateş üzerinde ızgara edildiğinde et lezzetinde bir yiyeceğe dönüşür. Doğu Anadolu’da sebze olarak pişirilir yaprakları. Dileyen kavurarak yer, dileyen ıspanak gibi pişirir. Çiçeklerini çevreleyen dikencikler yakınından geçen her şeye yapışır. Shakespeare bile bir oyununda kahramanına, “Sana söylüyorum, o dikenler atıldığı her yere yapışır,” dedirtmiştir. Zaten İngilizcedeki adı da (woolly burdock) yer alan “bur”, Latincedeki “burra” sözcüğünden gelmiş. Bu sözcük de yün kilidi anlamında. Yani yüne de yapışır, koyunların yapağısının içinden çıkarmış.

Dul Avrat Otu Hikayesi

Bryskins ailesi, 1990’ların başında Amerika’ya göçtü. Ludmila bunun nedenini şöyle anlatır: “Biz Yahudi’yiz ama sadece pasaportumuzdaki damga öyle söylediği için. Büyürken her şey yasak hatta tehlikeliydi. Dinimizin gereklerini yerine getiremiyorduk. Bu yüzden buraya göçtük.” Hayatlarından memnunlardı ancak Ludmila hala Rusya ile Amerika arasındaki farka inanamıyordu. “Burada her şeyi bulabiliyorsun. Çilekler Kaliforniya’da toplanıyor, ertesi gün Minnesota’dalar. Rusya’da böyle bir lüksümüz yoktu. Ancak sanırım hayatın bu kadar kolay olması insanları üretimden uzaklaştırıyor. Rusya’da hayatta kalabilmek için yaratıcı olmak zorundasın.” Bu yüzden bahçelerini ekip biçmeyi sürdürdüler. Bahçe pek güneş almadığı için her şey yetişmiyordu ama her yıl daha iyi sonuçlar alıyorlardı.

Bahçede kuzukulağı da yetiştiriyorlardı. “Kuzukulağı vitamin doludur,” derdi Ludmila, “bilmem ki buradaki insanlar neden yemiyor.” Her yıl gübreyle toprağı besliyorlardı. “Rusya’da yaptığımıza gibi mutfak atıklarından gübre yapıyoruz.” Leonid ilkbaharda zengin bir gübreye dönüşmüş mutfak atıklarını toprağa karıştırıyordu Birken yıl sonra toprak çok daha verimli hale geldi. Bryskins ailesi bitkileri tanıyordu. Papatya, dul avrat otu, nane kullanıyor, çay için ıhlamur yapraklarını topluyorlardı. “Buraya taşındığımızda bahçeyle uğraşmamız gerekmediğinin farkındaydık ancak her yıl bahçeye biraz daha bağlandık. Rusya’da yaşarken sebze yetiştirmek zorundaydık ama bundan zevk almıyorduk. Oysa simdi bu işi zevk için yapıyoruz. Bilirsin, maddi şeyler insanı mutlu etmez. Bahçe ise her yıl bana armağanların en büyüğünü veriyor.”