Günlük Ağacı Bitkisi
Günlük Ağacı Bitkisi Nedir? Liquidambar orientalis Miller Halk arasında, Anadolu sığla ağacı, Sığla, Sığala, Kara günlük. Günnük, Günnücek isimlerle de bilinir. Günlük ağacı bitkisi, Bir güzel ağaç Dalaman'da, Fethiye'de, Milas'ta, Marmaris'te, Köyceğiz’de. Bir güzel ama bir o kadar acılı ağaç. Çizik içinde bedeni. Kendini insan için feda edişinin kanıtıdır bıçak izleri. Sanki her yıl, her [...]

Günlük Ağacı Bitkisi Nedir?

Liquidambar orientalis Miller

Halk arasında, Anadolu sığla ağacı, Sığla, Sığala, Kara günlük. Günnük, Günnücek isimlerle de bilinir.

Günlük ağacı bitkisi, Bir güzel ağaç Dalaman’da, Fethiye’de, Milas’ta, Marmaris’te, Köyceğiz’de. Bir güzel ama bir o kadar acılı ağaç. Çizik içinde bedeni. Kendini insan için feda edişinin kanıtıdır bıçak izleri. Sanki her yıl, her yıl tanrılar için kurban verir. Çizerler bedenini, beklerler ve gözyaşlarını biriktirirler. Şifa olur kiminize, parfüm olur diğerinize. Birinin midesini tedavi eder, ötekinin balgamını söktürür. Vatanı Türkiye. Sadece Ege Bölgesi’nde ve biraz da Rodos adasında bulunur.

Biraz Denizli’ye, Antalya’ya uzanmış olsa da, şırıl şırıl suların aktığı güzel Ege ormanlarında yaşar. Çınara benzer. Dalyan’a, Marmaris’e giderken yol kenarında görüp de çınara benzettiğiniz ağaçlar günlük ağacı bitkisinden başka bir şey değildir. Günlük ağacıdır, Sığladır, Amberdir. Boşuna “Liquidambar” dememişler elbet. Ambe Arapça) ve liquid (Latince) sözcük (Arapça) ve liquid (Latince) sözcükleri biraraya geldi ve kokulu sıvı çıktı ortaya. Yolunu gözledi parfümcüler. Onlara gönderilmek üzere, çizdiler bedenini, acılar içinde bıraktılar bu ağacı.

Hem bilir misiniz, Günlük ağacı bitkisi (balsam/sığla yağı) almak için kestiğinizde bedenini, üzüntüden uzayamadı, durakladı. Uzadı elbet ya bedeni yaralanmayan kardeşleri kadar değil. Onlar 35 metreye kadar uzayabilirken, yaralanan ağaçlar ancak 28 metreye çıkabildi. Eskiden ormanlar dolusuydu, bugün artık koruluklarda yaşıyor. Çok eskiden binlerce hektarken alanı (1940’ta yedi bin hektar), bugün ancak 1.300 hektarda yasam alanı bulabiliyor. Yasalar koruyor. Koruyor ama bir türlü azalışını durduramıyor önlemler. Özel koruma alanı diyor, dikenli tellerle çevreliyorlar etrafını. Oysa  özgürce, korkusuzca yaşamak istiyor. Kesilmeden, yakılmadan, yıpratılmadan.

Günlük ağacı bitkisi, Ender bir tür, başka yerde yok. Yakacak için, tarım alanı açmak için kesiyorlar, sulak alanları verimli alanları seçiyor evet ama insanlar elinden almak istiyor yaşama alanını. Oysa olmasa parfümler de, ilaçlar da öksüz kalır, Türkiye ise alın teriyle kazanılmış bir gelir kaynağından yoksun olur.

Günlük Ağacı Bitkisi Nerelerde Yetişir?

Günlük ağacı bitkisi, Kışın yapraklarını döker, bahar aylarında filizlerle şenlenir. Kışın bile güzeldir bedeni ya baharda çiçeklendiğinde, sonbaharda ise meyve verdiğinde daha bir güzel. Filizleri önce yeşil, sonra kırmızımsı bir renk alır. Bedeninden akan balsam kadar hoştur kokusu filizlerinin, şifalıdır. Her yıl tohum üretse de, üç yılda bir bollanır tohumu. Filizlenmeye hazırdır bu tohumlar, yine de yaşama iyice tutunmak için nemli ortam arar. Ilıman bir iklim isteri, yağmur isteri, denize yakın olmak ister. Eğimli arazide ve kuru toprakta da büyür belki ya, yere en sağlam bastığı yerler zengin, verimli ve nemli topraklardır. Dere yataklarını, sulak alanları bu yüzden sever.

İstanköylü Hipokrat’ın ilaç terkiplerinde yer almış, hayatta hiç bir şeyden mide ülserinden çektiği kadar çekmemiş Romalı imparator Caracalla’yı tedavi etmiş. Söylentiye göre Bergama’daki Asklepion’da tedavi görmüş hükümdar ve sığla yağı, çam reçinesi ve baldan oluşan iksirle şifa bulmuş. İyileşince de minnet borcunu ödemek için bağışlarda bulunmuş Bergama’ya. Eski çağlardan beri tapınak ve ibadet yerlerinde kullanılan buhura ne demeli? Salgıladığı balsamla birlikte alınan kapçıkların (kabuk) presten geçirilip yağın ayrıştırılmasından sonra kurutulmasıyla oluşan buhur, yüzlerce yıl Kudüs tapınağının sunağında her gün yanmış. İslam dininde de vardır buhur yakma adeti, bilirsiniz. Özellikle de Marmaris ve çevresinde kolaylıkla bulunan günlük buhuru özel dini günlerde, kandil, mevlit ve ölümlerde yakıla gelmiş.

Günlük Ağacı Bitkisi Faydaları Neler?

Günlük ağacı bitkisi, Tıbbi olarak Ege’de. Datçalılar ağacının “akma”sını sabahları aç karnına, bal ve biraz tereyağıyla karıştırıp yediklerinde sindirim sistemi hastalıklarının iyileştiğini düşünürler. Bir de balsamindan bir parça tavada ısıtılıp buharına tutulan pamuğun öksüren birinin göğsüne konduğunda öksürük ve soğuk algınlıklarını tedavi ettiğini söylerler. Bodrumlular da benzer şekilde, sade veya balla yutulduğunda mide rahatsızlıklarına birebir olduğunu söyler balsamının.

Bahar gelip filizleri çıktığında, yakınında yaşayan köylüler bayram eder. Körpecik filizlerini toplar, “yumurtalı günlük kavurması” yaparlar. Bildiğiniz ot kavurmaları gibi yapılıyor, filizlerini zeytin yağında, soğanla birlikte kavuruyor, ayrı bir yerde çırptığınız yumurtaları katıp karıştırıyor, birkaç dakika sonra ateşten alıyorsunuz. Bu Köyceğiz civarında uygulanan bir tarif. “Bulgurlu günlük filizi yemeği” tarifi ise Köyceğiz’in Kavakarası köyünden derlenmiş. Önceki tarife benzer aslında, farkı filizlerle birlikte bulgurun da eklenmesi.

Birlikte biraz kavrulan filizler ve bulgurların üzerine sıcak su dökülür, kısık ateşte pişirilip demlenmeye bırakılır. İsteyenler servis edecekleri zaman “kara ekşi” (nar ekşisi) ekler. Kavak arası köylüleri ot kavurmalarına bir avuç da olsa günlük filizi katılmasının o kavurmayı daha da bir lezzetlendireceği konusunda hemfikirler. Peki nereden bulacağız günlük filizini? Baharda güzel bir Ege gezisi yapacak, Köyceğiz, Marmaris, Dalyan, Ortaca pazarlarından birini ziyaret edip köylülerin tezgahlarını dolaşacağız.

Günlük Ağacı Bitkisi Hikayesi

Annemin bize anlattığına göre, Kanuni Sultan Süleyman’ın padişahlığı döneminde Marmaris-Fethiye arasındaki bölge Kanuni’nin kız kardeși Mihri Şah Sultan’a verilmiş. Mihri Şah Sultan, Mısır Hidiv’i Ali Paşa ile evlenmiş. O dönemde Mihrişah Sultan adına kurulan vakıf gelir sağlamak için günlük ağaçlarından elde edilen günlük ağacı yağını Mısır’a ihraç edermiş. Bu ihracat büyük dedemin yaşadığı yıllarda da sürmüş.

Hacı Selim dedem “paraçele” si lyelken ve kürekli, takriben 10 m. boyunda kayık-tekne) ile denizden günlük ağacı yağını Mısır’a götürürmüş. Teknenin mürettebatı arasında iki damadı da varmış. Aylarca süren maceralı Mısır (İskenderiye) seferi dönüşünü bekleyen ailemin gözü hep Marmaris boğazında olurmuş. Bunun için büyük dedeme ve sülalesine atfen Marmaris’te şöyle bir mani bile söylenmiş:”Hey hey, müjdeler olsun. Göründü paraçele. Essin meltemler essin, bıçak urganı kessin. Söyleyin Hacı Selim’e, deveden kurban kessin.

Günlük Ağacı Bitkisi Yeşil Yapraklarıyla Çınar Ağacına Benzer.
Günlük Ağacı Bitkisi Yeşil Yapraklarıyla Çınar Ağacına Benzer.
Günlük Ağacı Bitkisi Gövdesinden Şifalı Balsam Toplanır.
Günlük Ağacı Bitkisi Gövdesinden Şifalı Balsam Toplanır.
Gövdesi kesilen Günlük Ağacı Bitkisi Gövdesinden Şifalı Balsam Sonraki Günler Toplanır.
Gövdesi kesilen Günlük Ağacı Bitkisi Gövdesinden Şifalı Balsam Sonraki Günler Toplanır.
Günlük Ağacı Bitkisi Reçinesi
Günlük Ağacı Bitkisi Reçinesi