Hardal Bitkisi
Hardal Bitkisi Nedir? Sinapis arvensis L.- Brassica nigra Hardal Bitkisi, lahanagillerden, ak da olur kara da. Aslında iki ayrı türü var, akla kara bir araya gelmez pek ya olsun. İkisine de hardal deniyor. Bahar geldi mi Anadolu'nun yaylalarına, tarlalarına yayılır. Hiç mi yol kenarlarında sapsarı tarlalar görmediniz? Hardal ile doludur işte o tarlalar, her yerde [...]

Hardal Bitkisi Nedir?

Sinapis arvensis L.- Brassica nigra

Hardal Bitkisi, lahanagillerden, ak da olur kara da. Aslında iki ayrı türü var, akla kara bir araya gelmez pek ya olsun. İkisine de hardal deniyor. Bahar geldi mi Anadolu’nun yaylalarına, tarlalarına yayılır. Hiç mi yol kenarlarında sapsarı tarlalar görmediniz? Hardal ile doludur işte o tarlalar, her yerde yetişir. Dünyanın ilk tarıma alınan bitkilerinden sayılır. Tohumları bundan beş bin yıl önce Sanskritçe kayıtlara geçerek dünyanın kayıtlı ilk baharatı ünvanını almış. Yaşlı, bilge ve sevilen bir tür. Tüylü bir gövdesi, 50-60 santimetre boylanan bir bedeni, sarı minik çiçekleri ve çiçeklenme döneminin sonunda ortaya çıkan, bezelye kesesini andıran tohum keseleri vardır. Bütün yaz güneşin altında olgunlaşıp sonbahara doğru toplanabilen tohumları yağ ve protein içerir. Sapının iki kenarından çıkar uzarlar. Yaprakları yeşil, turp otunun yapraklarına benzer ancak ondan daha sivri uçludur. Halk arasında, Eşek turbu, Kongulut, Tüppek, Manamıh, Manamuh, Manacık, Mananik, Ak hardal, Ispata, Lapsana, Sarıot isimlerle de bilinir.

Tarihte Hardal Bitkisi

Bir zamanlar Romalılar öğütülmüş harda bitkisi tohumlarını meyve sularıyla karıştırır yakıcı bir sos haline getirirlermiş. Balık ve ete aroma vermek için kullanılan bu sos bütün Avrupa’ya yayılmış. Bugün de etler hardalsız olmaz. Sofraya hardalsız gelen bir et yemeği düşünebiliyor musunuz? Hele de batılı bir restoranda. Eski günlerde havanda ezilip sirkeyle tatlandırılan sosu bugün halen dünyanın en tanınan hardal sosunun yapıldığı Dijon’da yörenin üzüm suyuyla tatlandırılır. Ancak Fransızlara vakfedilen bu ünden yararlanması gereken biri daha var ki o da 1700’lerde hardal bitkisi tohumunu ince bir una dönüştüren bir İngiliz, Bayan Clements. Elbette bugün dünyada yüzlerce çeşit hardal var. Hatta Almanya’daki pazar yerlerinde (bir tanesi Berlin’de), ufak kavanozlar içinde bin bir çeşit hardal satıldığını, bu hardalların böğürtlenden ahududuna, elmadan aromatik otlara pek çok ek malzemeyle farklılaştırıldığını görebilirsiniz.

Pisagor milattan beş yüz yıl önce akrep sokmaları için hardal bitkisinin iyi bir ilaç olduğunu fısıldamış çevresine. Tohumları Mısır’da kral mezarlarında bulunmuş. Hem kıymetli, hem geniş bir aileyi anlayacağınız. Yüz elli kadar türle almış bu ünvanı. Bir kısmı doğada kendiliğinden yetişirken, bir kısmı yağlı tohumlarından yararlanılmak veya yem bitkisi olmak üzere yetiştirilir. Sebze olarak çiçeklenme dönemi öncesi, körpe yapraklarıyla hizmet eder. Kimi yerlerde kurutularak da tüketilmekle birlikte genelde tazeyken toplanıp yenir. Öğütülmüş tohumları pek çok ülke mutfağında kullanılır. Örneğin Bengal usulü balıklı yemekler hardalsız olamaz. Deniz mahsulleri veya etler için hazırlanan soslar, baharatlı kek ve kurabiyeler, yumurtalı yiyecekler, salata sosları… Hatta filizlendirilmiş tohumları da pek çok Asya ülkesi mutfağında kullanılır.

Hardal Bitkisi Faydaları Neler?

Hardal bitkisi, Tıbbi olarak iştah açıcı, bağırsakları çalıştırıcı, öksürük ve astımı tedavi edici özelliklerim vardır. Kalori hesabı yapanlar varsa aranızda, 1 su bardağı buharda pişirilmiş veya haşlanmış hardal otunda 21 kalori olduğunu, besin değerleriyle ilgilenenlere ise 3 gr protein, 3 gr karbonhidrat, 103 mg kalsiyum, 57 mg potasyum, 35 mg C vitamini, bolca lif, A ve B vitaminleriyle arzu ettikleri besini içerir. Baharlı yapraklarıyla, sarı çiçek ve tohumlarıyla pek şifalı, pek iştah açıcıdır. 

Hardal Bitkisi Nasıl Kullanılır?

Hardal bitkisi ile yapılan salataları, yemekleri anlatmadan önce güzel mi güzel bir içeceği tanıtalım: Hardaliye. Üzüm suyuna hardal tohumu eklenerek hazırlanan bu hafif alkollü, hoş kokulu içeceği Atatürk de kendisine ikram edildiğinde çok sevmiş. İlginçtir İngilizcedeki adı (mustard) Latincedeki “must” sözcüğünden gelir. Bu sözcük üzüm ve diğer meyve sularını ifade eder. Hardaliye de her iki malzeme birleşir ve ortaya özel bir ürün çıkar. Bugün özellikle Kırşehir ve Tekirdağ’da yapılan hardaliye Evliya Çelebi’nin de dikkatini çekmiş, Amasya’da yapılan hardaliyenin meşhur olduğunu kaydetmiş. Kırşehir’de şöyle yapılır hardaliye: Üzümler ezilip süzülür ve küplere doldurulur. Zencefille birlikte öğütülen hardal tohumları bir tülbente sarılıp küpe sarkıtılır ve kapağı kapatılarak olgunlaşması beklenir.

Başta Ege ve Akdeniz bölgeleri olmak üzere Türkiye’nin pek çok yerinde yemeklerde kullanılır. Ege’de hangi kadına sorsanız körpe dallarının yıkanıp haşlandıktan sonra zeytinyağı ve limon suyuyla karıştırılıp sofraya getirildiğini söyleyecektir. İsterseniz bu salatayı farklı bir sunumla, tarator sosuyla hazırlayabilirsiniz. Basit bir tarator, ister cevizle yapın, ister çam fıstığıyla. Zeytinyağı, sarımsak ve kuru ekmek içini birlikte mutfak robotunda püre haline getirin, haşlama suyundan birkaç kaşık ekleyerek sulandırın ve otların üzerine dökün. Silifke’de “hardal haşlaması” yine aynı şekilde haşlanan hardalın nar ekşisi ve zeytinyağıyla soslanmış halidir. Bartın’ın köylerinde “kongulut” denir ve yaprakları haşlanıp kavrulduktan sonra “mıhla”m yapılır. Malatya’da kavrularak veya salata olarak tüketilirken, Kars’ta çiçeklenmeden önce (genelde Mayıs ayında) toplanır, gövdesinin kabuğu soyulup tuza banılarak yenir.

Hardal bitkisi, Kıbrıs Türk kesiminde çorbalara, çöreklere, et ve sebze yemeklerine girer. Çiçek, gövde ve yapraklarından yumurtalı yemek yapılır, pilav ve salata olarak da değerlendirilir. Kıbrıs Rum kesiminde ise tarla ve işlenmemiş arazilerden Kasım-Nisan ayları arasında toplanır, zeytin ve peynirle çiğ olarak yenmenin yanı sıra haşlanmış salatasıyla da gönülleri fetheder. Kimileri de baklagillerle birlikte pişirmeyi tercih eder. Antalya Kumluca’da soğanla birlikte kavrulduktan sonra yumurta kırılan yemeği pek sevilirken Denizli Acıpayam’da yumurtalı kavurması yoğurtla yenir. Gaziantep’te bulgur ve salçayla pişirilir, Adana’da pirinç ve kıymalı olarak sevilir.

Hardal Bitkisi Hikayesi

Şimdi bu hardal bitkisi mühim meseledir bizim köyde,” diye başladı söze. “Bağda bahçede her yerde yetişir. Bedava yemektir. Yağmurlar yağıp da çıktı mi halk bayram eder. Bir güzel haşlar, salatasını yapıp afiyetle yerler. Bahçesi olmayan da gider pazardan alır. Toplayıp pazara getiren arkadaşlarımız vardır. Hatta hiç unutmam, geçtiğimiz yıllarda hiç yağmur düşmedi bizim köye. Pazarda herkes birbirine hardal bitkisi var mı diye sora sora bir hal oldu. Özlemişiz. Onsuz olur mu hiç? Bizim arkadaşlardan biri (girişimcidir) duymuş yakın köylerden birinde olduğunu, atlamış arabasına. Bir bakmış ki tarla mübarek. Bütün gün çalışmış, kan ter içinde kalmış ama bir araba dolusu kesmiş getirmiş köye. Ertesi gün pazara çıkan bayram ettiydi. Baktım millet torba torba almış, yüzü gülüyor. O gün evlerde şenlik olduydu. Allahım bizi yağmursuz bırakmasın. Yağmur yağdı mıydı aş da olur. Bağın bahçen olmasa da kırlara çıkar toplarsın otları.

Bizim buraların otları pek şifalıdır. Bak yüzlerce yıldır analarımız bizi onlarla tedavi eder. Turp gibiyim görmüyor musun? Yaş olmuş yetmiş ya ben her gün kalkar tarlaya giderim. Neden? Bizim otlar sayesinde tabii. Eh bizim kocakarı da güzel gözlü sarıyı, bizim inek yani, her gün otlatmaya götürür, sonra da sağdığı sütle bir güzel yoğurtlar, peynirler mayalar ki sorma gitsin. Sofrada peynir varsa, yufka ekmek varsa, bir de hardal bitkisi varsa o gün karnımız tok, sırtımız pektir. Rabbim bizden esirgemesin yağmurunu. Yağmur yağdı mıydı hardal bitkisi çok olur bizim köyde. Sizde yoksa gelin birlikte toplayalım yeğenim. Bize de yeter, size de. Hem para falan da istemem korkmayın. Hanım bir güzel çay demler, üstüne çayımızı da içer yolcularız seni. Gel yeter ki:” “Gelirim amca,” dedim, “gelmem mi. Sen. de bizim oralara gel ama. Bak bizde de turp otu var, sırhan var, evelik var. Anam da seni doyursun bizim otlarla. Doğru dersin. Yarab ne güzel aşlar vermiş kıymetini bilene.

Hardal Bitkisi Sarı Çiçek Açar
Hardal Bitkisi Sarı Çiçek Açar
Hardal Bitkisi Taşlı Tarlalarda da Yetişir
Hardal Bitkisi Taşlı Tarlalarda da Yetişir
Hardal Bitkisi Tohumu
Hardal Bitkisi Tohumu