Hindiba Bitkisi
Hindiba Bitkisi Nedir? Cichorium intybus Halk arasında, Mavi hindiba, Çıtlık (Ankara, Kırşehir, Kayseri), Talısk (Kars) isimleriyle de bilinir. Bileşikgillerin (papatyagiller) belki de en mavi üyesi, yaz boyu kırlarda, yol kenarlarında gördüğünüz, belki toplayıp annenize götürdüğünüz mavi çiçekler hindiba çiçekleridir. Karıştırmayın diye söyleyelim, hindiba (Cichorium intybus), sarı çiçekli olan benzeri ise karahindiba (Taraxacum officinale). Gerçekten de [...]

Hindiba Bitkisi Nedir?

Cichorium intybus

Halk arasında, Mavi hindiba, Çıtlık (Ankara, Kırşehir, Kayseri), Talısk (Kars) isimleriyle de bilinir.

Bileşikgillerin (papatyagiller) belki de en mavi üyesi, yaz boyu kırlarda, yol kenarlarında gördüğünüz, belki toplayıp annenize götürdüğünüz mavi çiçekler hindiba çiçekleridir. Karıştırmayın diye söyleyelim, hindiba (Cichorium intybus), sarı çiçekli olan benzeri ise karahindiba (Taraxacum officinale). Gerçekten de benzerler birbirlerine. Hele de çiçeklenme dönemi öncesinde. Alt yaprakları benzer şekilde tırtıklı, ince uzundur. Boyu bir metreye kadar uzar, çiçekleri çoğu zaman mavidir ancak seyrek de olsa beyaz veya pembe çiçekli türleriyle karşılaşabilirsiniz. Ah söylemeliyim, sabahları bakmanız gerek, öğleden sonra kapanır, kendini göstermez. İçine çekildiği zamanlardır bunlar, kendiyle baş başa kaldığı.

Hindiba Bitkisi Faydaları Neler?

Kazık köklü, tüylü rozet yapraklı, şifalı bir bitki. Uçucu yağlar, acı maddeler ve glikozitler içerir. Başta C vitamini, kalsiyum, demir ve bakır olmak üzere çeşitli vitamin ve minerallerle bezeli. Kökleriyle, yapraklarıyla idrar söktürür, müshil etkisi gösterir, terletir, iştah açar, kuvvet verir, safra söktürür, romatizmal hastalıkların tedavisinde kullanılır. Kan şekerini düşürür, kalbinizi canlandırır. Homeopati ilaç terkiplerinde karaciğer ve safra kesesiyle ilgili sorunları çözmek için yer alır. Yapraklarından hazırlanan ilaçların köklerinden hazırlanana göre daha zayıf olduğunu, kökünden hazırlanan ekstrenin antibakteriyel olduğunu da ufak bir not olarak ekleyelim. Baharda kanı temizleyen, canlandırıcı bir bitki kürü yapmak isterseniz yapraklarını çay gibi demleyip içine biraz zeytinyağı ve limon suyu koyup için. Hem tadına bayılacak, hem de hızla canlanacaksınız.

Hindiba Bitkisi Nasıl Kullanılır?

Özellikle Ocak-Nisan ayları arasında toplayacağınız taze dal ve yapraklarını haşlayıp zeytinyağı ve limon suyuyla iştah açıcı bir salataya dönüştürebilirsiniz. Acımsı tadı nedeniyle kimileri 2-3 kere kaynatıp suyunu döker, o zaman da şifalı özelliklerinden yararlanamadığınızı düşünür, üzülür hindiba bitkisi. Çiçekleri de yenir. Tomurcuklarından turşu yapabilir, çiçeklerini salataları süslemek için kullanabilirsiniz. İster mantarla, patatesle kavurun, ister yoğurtlu yemeğini (boranı) yapın, ister bulgur veya pirinç pilavlarınıza ekleyin, salatasını, köftesini yapın, çorbalara ekleyin. Seçeneğiniz çok. Mısır’da günümüzden 2000 yıl önce evcilleştirilmiş ve tüketilmeye başlamış. O gün bugündür de başta Romalılar ve Yunanlılar tarafından sebze ve salata malzemesi olarak kullanılmış.

Tarihte Hindiba Bitkisi

1800’lerde Napolyon’un kahve ithalatına getirdiği yasak insanların hindibaya duydukları aşkı katlamış. Neden mi? Bu yüzden köklerinden kahve yapmayı keşfetmişler de ondan. Bolluk zamanlarında yüzüne bakmamışlarsa da savaş ve kıtlık dönemlerinde yine hatırlayıp mutfaklarına konuk etmişler. Sadece Avrupa’da değil, Osmanlı’da da durum aynı. Kimi zaman savaşın getirdiği yokluk, kimi zaman satıcıların açgözlülüğü kahvenin arpa, nohut, hindiba gibi candan dostlar edinmesini sağlamış. Özellikle III. Seclins döneminde kahvenin kavrulup dövüldüğü ve saklandığı tahmishanede ortaya çıkan hırsızlık gözlemci memurların atanmasına ve kimi yasakların getirilmesine neden olmuş. Önlemler yeterli olmayınca insanlar çareyi çekirdek kahve satın almakta bulmuşlar.

1892 yılında Girit üzerinden getirilen Alman “sun’s”kahvelerinden biri hindiba, kavrulmuş havuç ve pancardan, diğeri ise İzmir’den Avusturya’ya götürülen düşük kaliteli incir ve hindibadan oluşur. Sağlığa zararı olmadığı kararı çıkınca da “hindiba tozu”. cadıyla satış iznini alır. Tüm tanıtımlara rağmen Osmanlı topraklarında alıcısı çok olmaz incirli hindiba kahvesinin. O günün insanları bugün sağlık meraklılarının hindiba kahvesine akın edeceğini tahmin edemezdi elbet. Kafeinsiz, besleyici hindiba köklerinden ala kahve olabilir mi? Lezzeti de hiç fena değil bu kahvenin. 

Hindiba Bitkisi Hikayesi

Ben Almanya’da doğdum. Annemle babam 70’lerde Almanya’ya işçi olarak gelmişler. Başlarda çok zor olmuş yaşamları. Dil bilmemek, yol yordam bilmemek, aileye, vatana, köylerine duydukları özlem. Senelerce sürmüş. Zaman içinde işlerini yoluna koymuş, Almanca öğrenmiş ve buradaki hayata alışmışlar. Şimdiki evimize taşındığımızda ilk defa kendilerini vatanlarında gibi hissetmişler. Burası köylerine benziyormuş. Karşıdaki tepelere Baran Dağı diyorlar ara ara. Köyleri o dağın dibindeymiş. İlk zamanlar annem kırlara yürüyüşe çıkar, çıtlık toplayıp gelirdi. Halen de toplar ya. Bazen beni de götürür yanında. Gösterir nereden bulacağımı, nasıl keseceğimi. Ben de severim o günleri çünkü çıtlık toplayacağı zaman yufka açar. Cıtlıkları yıkar koca bir tabakta sofraya getiririz. Peynirle dürüm yapar yeriz. Emekli olunca memlekete döneriz diyorlardı ya vazgeçmiş gibiler. Buradaki çevrelerinden, yaşamlarından memnunlar. Annem bazen, “çıtlık bulamasaydım Almanya’ya alışamazdım,” der. Ona köyünü hatırlatıyormuş. Anacığının kokusunu, soğuk kış günlerinde sobanın etrafında hep birlikte oturup leblebi, kavurga atıştırdıkları günleri, büyüklerin anlattıkları masalları, sobanın üzerinde kaynayan çayları. “Ah be çıtlık,“ der öyle zamanlarda, “seni yiyince sanki eski günlere gidiyorum ben. O günler nasıl burnumda tütüyor. Allaha şükür geçim sıkıntımız yok, kızımız büyüdü, iyice alıştık buraya ama memleketimin cıtlığı bile başka güzeldi. Buradaki un da güzel ama anamın açtığı yufkalar gibi olmuyor benimkiler. Odun ateşinde pişmiyor diye mi ki?”

Hindiba Bitkisi Yapraklı Çiçekli
Hindiba Bitkisi Yapraklı Çiçekli
Hindiba Bitkisi Yol Kenarlarında Yetişebilir.
Hindiba Bitkisi Yol Kenarlarında Yetişebilir.
Hindiba Bitkisi Çiçekleri Mavi Renkli Olur.
Hindiba Bitkisi Çiçekleri Mavi Renkli Olur.