ıtır bitkisi

Güneşli ama serin ve havadar ortamları seven ıtırlar, yarı gölge yerlere de dayanabilirler. Toprak bakımından hiç de seçici değillerdir. Yarı bitek topraklarda yetiştirildiğinde toprağa biraz kompozit ya da herhangi bir gübre katılırsa gelişimleri hızlanır.

Itır Bitkisi Nedir?

Sardunya

Pelargonium

Itır bitkisi, sardunyagillerden, yaprakları güzel kokulu, çiçekleri türlü renklerde bir süs bitkisi” olarak tanımlar. Teorik olarak doğru elbet hatta bundan çok daha fazlası. Hani baharat almak için aktara gideriz ya. Aktar sözcüğünün (sadece baharat değil, güzel kokular ve ilaç da satan anlamında) “attar”dan geldiğini, attarın da ıtırla aynı kökten olduğunu söyleyerek başlayalım. “Fakir adamın gülü” diye tanımlanır ıtır yağı. Gül yağına parası yetmeyenler ıtır yağıyla yetinirmiş eskiden.

Ana vatanı Güney Afrika. Dünyaya oradan yayılmış. Latince adı “pelargonium”, leylek anlamına gelen “pelargos”tan türemiş. Çiçeklenme döneminden sonra ortaya çıkan tohum kesesi leyleğin gagasına benzettikleri için bu ad verilmiş. Bazı türlerine verilen “leylek gagası”, “turna gagasi” gibi yerel adlar da bunun kanıtı. Birbirinden farklı renk, şekil, aroma ve kokuda yaprak ve çiçekleri var. Kimi türlerinin yaprakları sardunyaya benzer, kimi daha tırtıklı, kimi daha koyu yeşil, kiminin çevresi beyaz… Çiçekleri ise beyazdan pembeye, hatta lavantaya kadar değişik renklerde. Çift renkli çiçeklere sahip türleri de var. Hepsinin kokusu da kendine has ve oldukça yoğundur. Avrupa’ya 17. yüzyılda gelmiş, 19. yüzyılda Fransız parfümcüler tarafından keşfedilmiş. O gün bugündür de pek çok parfümün formülünde yer alır.

Itır Bitkisi Nasıl Kullanılır?

Yaprakları da, çiçekleri de yenebilir. Saksıda olduğu kadar bahçede de yetiştirilir. Eğer yapraklarını gıda olarak kullanmak isterseniz biraz boylanmasını bekleyin. Merak etmeyin, bu çok uzun sürmeyecektir. Nazlı bir bitki değil, kolay yetişir, özel ilgi istemez. Kurutmak istediğiniz yapraklarını ise çiçeklenmeden önce toplarsanız iyi olur. Çiçeklerine ihtiyaç duyuyor ve kurutmak istiyorsanız onları da tüm tomurcuklar açtığında toplamanız da fayda var. Sonra bir tepsiye yayıp gölge ve havadar bir yerde kurutabilir ve hava almayan bir kavanozda saklayabilirsiniz.

Yapay aromalar ortaya çıkmadan önce keklerin dibine yapraklarını koyarlarmış. Böylece pişerken güzel güzel kokarmış tatlılar. Siz de denemek isterseniz kek kalıbınızı yağladıktan sonra üzerine 3-5 yaprak koyun ve kek hamurunu kalıba dökün. Renkli ve aromatik salatalar için taze çiçeklerini yıkayıp kuruladıktan sonra kullanabilirsiniz. Aromalı içecek ve yiyecekler için taze veya kuru yapraklarını süt veya suyun içine atıp bu şekilde kaynattığınızda farkı siz de göreceksiniz (sütlaç, pelte veya muhallebi pişireceğiniz zaman bir deneme yapabilirsiniz). Sonra süzüp soslarda, reçel veya marmelatlarda, keklerde, dondurma ve şuruplarda kullanabilirsiniz.

Ayrıca sirkenizi aromalandırmak için de yararlanabilirsiniz. Çiçek ve körpe yapraklarını buz kalıplarına dikkatlice yerleştirip üzerine su doldurup dondurursanız bu küpleri limonata, buzlu çay veya diğer serinletici yaz içeceklerini süslemek ve güzel kokmalarını sağlamak için kullanabilirsiniz. Canlandırıcı bir etki için hoş kokulu yapraklarından çay hazırlayabilirsiniz.

Şık sofralar hazırladığınızda masa ortası için düzenleyeceğiniz çiçek buketinde çiçek ve yapraklarıyla yer alabilir. Yapraklarını kullanarak çok lezzetli bir yaz dondurması, “sorbe” yapabilirsiniz. Bunun için bir buçuk su bardağı suyu bir bardaktan az şekerle kaynatın, yıkayıp kuruladığınız 10 yada 12 adet yaprağını bu suya atın ve on dakika da birlikte kaynattıktan sonra ateşten alın, içine bir limonun suyunu ve rendelenmis kabuklarını ekleyin. Soğuduğunda süzün ve bir kaba alıp buzluğa koyun. Her yarım saatte bir kabı buzluktan çıkarın, karıştırın, tekrar dondurun. Dondurma kıvamına geldiğinde minik kaselerde servis edin. Renkli bir sorbe için kaynatırken suyun içine bir kuşburnu çay poşeti de daldırabilir, Benzer şekilde alkollü veya alkolsüz kokteyllerde de yapraklarını kullanabilirsiniz.

Itır Bitkisi Faydaları Neler?

Itır bitkisi, Geleneksel halk tıbbında ülser, baş ağrısı ve kulak ağrısını tedavi etmekte kullanılır. Bazı Latin Amerika ülkelerinde cilt problemi olan hastalara yapraklarının eklendiği suda banyo yapmaları önerilir. Ana vatanı Güney Afrika’da ise ishal, dizanteri gibi hastalıkların tedavisinde yararlanılır. Yapraklarından çıkarılan yağın parfümeri endüstrisinde 19. yüzyıldan beri kullanıldığını söylemiştim. Son dönemlerde bu kullanıma kozmetik ve temizlik endüstrisi de eklenmiş durumda.

Bugün ıtır yağı pazarı ağırlıklı olarak Mısır, Çin ve Madagaskar ve Mozambik’in arasında yer alan Comoros Adaları’nın elindeyse de son yıllarda Güney Afrika ve Hindistan da üreticiler arasına katılmış. Üretilen bu yağ parfümeri ve kozmetik dışında gıda endüstrisinde de dondurulmuş süt ürünleri, çörekler, alkollü ve alkolsüz içecekler, şekerleme ve puding üretiminde kullanılıyor.

Anadolu topraklarında tatlı ve reçellere aroma vermek üzere konuk olur mutfaklarınıza. Antakya merkez ile Samandağ, Ardıçlı, Hassa gibi ilçelerde çıtır kabak tatlısı ıtır yaprağı ile aromalandırılır, Seydişehir’de koruk suyun da, İzmir’de üzüm reçeli ve kimi hoşaflarda aynı amaçla kullanılıyor. 2003 yılında Datça Palamutbükü’nde yapılan Badem Şenliği kapsamındaki bademli tatlılar yarışmasını kazanan “pelize tatlısı”nı sunmak isterseniz misafirlerinize, önce dört bardak suyu 1 bardak toz şekerle kaynatmanız gerekir. Ayrı bir kaba koyduğunuz yarım bardak su ve 4-5 ıtır yaprağını birkaç dakika kaynatıp 4-5 dakika demlendirin ve tencerede kaynayan şerbete ekleyin. Üç çorba kaşığı nişastayı yarim bardak suda eritip kaynamakta olan şerbete ilave edin ve koyulaşana kadar sürekli karıştırarak kaynatın. Tatlı istenen yoğunluğa geldiğinde kaselere pay edin, soğuduktan sonra soyulmuş bademlerle süsleyerek sunun.

Yine Datça’da, sütlü tatlılara koku verir, mevlitlerde karanfille kaynatılıp şerbete katılır. Şekeri düşürdüğüne inananlar da çayını tüketmeyi sever. Alanyalılar eskiden “boynuz pekmezi” (keçiboynuzu pekmezi) kaynatırken soğutulmak üzere ateşten indirilen tavaların içine güzel koku vermesi için yıkanmış ıtır yaprakları koyar, soğuduktan sonra yaprakları çıkarırlarmış.

Bir diğer tarif de “ıtırlı patlıcan reçeli”. Bu reçeli de soyulup haşlandıktan sonra kireç kaymağında bekletilen minik patlıcanlarla yapıyoruz. Bir kilo toz şekeri bir su bardağı suyla kaynatıp iyice yıkanmış patlıcanları ekliyor, reçel kıvamı aldığında limon suyu ve ıtır yapraklarını (dal olarak da kullanılabilir) ekliyor, beş dakika da birlikte kaynattıktan sonra kavanozlara pay edip soğumaya bırakıyoruz. Kimi yörelerde incir, ayva ve domates reçeline de (ki bu yörelerden biri Bozcaada) ıtır yaprağı eklendiğini, yine Bulgarların reçel kaynatırken içine birkaç ıtır yaprağı koyma adetinden kolay kolay vazgeçmediğini söyleyelim.

Nerelerde Yetişir? Bakımı Nasıl Yapılır?

Güneşli ama serin ve havadar ortamları seven ıtırlar, yarı gölge yerlere de dayanabilirler. Toprak bakımından hiç de seçici değillerdir. Yarı bitek topraklarda yetiştirildiğinde toprağa biraz kompozit ya da herhangi bir gübre katılırsa gelişimleri hızlanır. Çiçek açtıkları dönemde bolca sulanması gereken ıtırların çiçekli dönemi sona erince verilen suyu azaltılmalıdır. Aksi takdirde, kök çürümeleri başlar. Kış mevsiminde don olayına karşı pek duyarlı olan ıtırların, saksıda ise, kapalı mekanlara alınmaları gerekir. Itırlar tohumlarıyla çoğaltılabilir. Ama daha hızlı üretimleri, yapraksız gövde çelikleriyle yapılır. Biraz özenle çok iyi gelişen ıtır bitkileri toprak üzerinde iyice yayıldığından, bahçeye en az 40-50’şer cm. aralıklarla dikilmelidir.

Itır Bitkisi Hikayesi

Hayat üzerime geldiğinde içime kapanırım. Böyle zamanlarda hep şu dizeler gelir aklıma: “Marifet hiç ezilmemek bu dünyada, / Ama biçimine getirip ezerlerse / Güzel kokmak / Kekik misali / Lavanta çiçeği misali | Fesleğen misali / Itır misali / İsa misali / Yunus misali / Tonguç misali /

Nazım misali”263 Balkona çıkar ıtır çiçeğimin, hep özenle baktığım, baharda toprağını değiştirdiğim, gözümden sakındığım ıtır çiçeğimin yanına gider, başlarım okşamaya. Babaannem gelir aklıma. Elleri hep limon kolonyası kokan, bembeyaz örtüsüyle pamuk babaannem. Küçükmüşüm, kucağına yatmışım, o ufacık, yumuşacık elleriyle saçlarımı okşuyormuş… Ne olursa olsun beni sakinleştiren, elleri kadar, bakışları kadar yumuşacık babaannem. Bazen de onu limonlukta çiçeklere bakarken görürüm. Onları çocuklarıymış gibi sevgiyle okşar, sularken konuşur, hal hatır sorar. Derdini döker bazen. Ama en çok üzüm desenli saksıdaki ıtır çiçeğine ilgi gösterir, onu biraz kayırırdı.

Nasıl kayırmasın, her sonbaharda, üzüm reçeli yaparken birkaç yaprağını koparır, pişmesine yakın reçele atardı. Hoşafları bir başka güzel olur, mis gibi ıtır kokardı. Evleri istimlak edilmiş yol geçecek diye ellerinden alınmıştı. Dedem ölmüş, babaannem yanımıza taşınmıştı. O evden tek getirdiği şey bir saksı ıtır oldu, gerisini istemedi. Babam o üzümlü saksıyı getirdiğinde pek sevmiş, hemen dibine taze toprak döküp ıtırı o saksıya almıştı. Ölene kadar da saksısını değiştirmedi zaten. Evlenip evden taşınırken o saksıyı ben aldım. Ne zaman birileri beni ezmeye kalksa, aklıma o dizeler gelir, “ıtır misali”. Balkona çıkar, bir yaprak koparırım sevgili ıtırımdan. O yaprağa bütün geçmişimi yükler, sonra seramik demliğime koyarım. Üzerine bir bardak sıcak su. Itır çayımı yudumlarken tüm sevdiklerimi, bana verilen tüm sevgileri yanımda hissederim. İşte o zaman gücümü yeniden kazanır, hayatla mücadele etmeye devam ederim.

ıtır bitkisi saksıda yetişir
ıtır bitkisi saksıda yetişir
 Itır bitkisi top çiçekli
Itır bitkisi top çiçekli
Tomurcuklu Itır bitkisi çiçeği
Tomurcuklu Itır bitkisi çiçeği
Çeşit Renklerde Itır bitkisi Çiçekleri
Çeşit Renklerde Itır bitkisi Çiçekleri