kekik

Kekik Bitkisi Nedir?

Thymus vulgaris

Ballıbabagillerin halis mulis Akdenizli üyelerinden, Dünyanın “aromatik ve tıbbi” bitkiler kraliçesi, sadece aroma vermekle kalmaz, aynı zamanda tıbbi özellikleriyle de insanoğluna faydalı olur. İnsanlığın binlerce yıldır tanıdığı ve yararlandığı bir bitki. Kekiğe dair ilk yazılı kayıtlardan biri 1. yüzyılda yaşamış olan Dioskorides’ten ve doğa tarihçisi Plinius de kekikten sıkça söz etmiş. Akdeniz’de çokça kullanılmasına rağmen Avrupa’nın geri kalanına ancak Ortaçağ’da Benedikten rahipleri Alplerden toplayıp getirdiğinde tanıtılmış. Dolayısıyla Akdeniz dışında yazılı kaynaklara çok daha geç girmiş, ancak 1500’lerde. O yıllarda yazılan bir kitapta öksürüğe ne denli iyi geldiği öyle ballandırılarak anlatılmış ki, nesillerce süregelmiş hikayesi. Yunancadaki “thymos” (veya thumos) sözcüğünden gelir adı, ki bu da güç ve cesaret anlamındadır.

Eski dönemlerde birine cesareti nedeniyle iltifat etmek isteyenler onun “kekik koktuğunu” söylermiş. Ayrıca asker eşleri kocalarının mendillerine bir kekik dalı işlerlermiş, cesaret vermesi için. Yunanlılar kekiğin utangaçlığı da giderdiğine inanırmış. Hatta eski anatomi uzmanları bedenimizin önemli bezlerinden timüs bezini çiçeklerinden aldıkları ilhamla adlandırmış ve ona Latince adı olan “thymus”u uygun görmüşler. Halk arasında catır, kakuk, keklik otu, top kekik, bilyalı kekik, eşek kekiği, izmir kekiği, amanos kekiği, spil kekiği, munzur kekiği isimleriyle de bilinir. 

Kekik Nerede Yetişir

Çalı görünümünde, çok yıllık, beyazdan eflatuna değişen minik çiçekleri olan, boyu genelde 15-50 santim arasında bir tür. Genellikle yaz aylarında çiçek açar. Arılar çiçeklerine bayılır. “Kekik balı”nı duymuş, belki de tatmışsınızdır. Bir daha tattığınızda gözlerinizi kapatın ve kekikle dolu dağlarda olduğunuzu hayal edin. (Bir sonraki Alaçatı seyahatinizde yörenin ünlü kekik ballarından da tadabilirsiniz.) Yapraklari sivri, uzun, kısa, etli, tombul, yuvarlak olabilir. Şekilleri ne olursa olsun yoğun ve güzel bir aromaları, keskin ve hafif yakıcı bir tadı vardır yapraklarının. Dünya üzerinde 350 kadar türü var. Siz de bir ufak saksıda mutfağınızın önünde veya balkonunuzda yetiştirebilirsiniz. Bu hiç de zor değil. Hatta artık saksı içinde hazır satılıyor, yeter ki güneş gören bir yerde tutun ve gerektikçe sulayın.

Kekik Faydaları Neler

Mutfaktaki kullanım alanlarına geçmeden kısaca tıptaki kullanım alanlarından bahsedelim. Geleneksel tıpta kansızlık, astım, bronşit, kanser, öksürük ve soğuk algınlıkları, kolit, kramplar. şeker hastalığı, ishal, ateş, gut, baş ağrısı, hazımsızlık, laranjit, romatizma… daha pek çok hastalık tedavisinde kullanılır. Yağı antiseptik ve dezenfektan olarak kullanılır. Bu özelliği nedeniyle eski Yunan’da meyve ve şarapları korumak için kullanılırmış.  Bugün halen Anadolu’da kuru meyve veya bakliyatı korumak için kullanıldığına göre bu etkisi kanıtlanmış demektir. Yağı ayrıca eczacılıkta kullanılır, antiseptik kremlere, ağız gargaralarına, öksürük şurup ve tabletlerine, hatta diş macunlarına bile girer.

Kekik Nasıl Kullanlır

Geldik mutfağa. Buzdolabını açıp ne var ne yok bakalım. Neredeyse her malzemeyle uyumlu olduğu için malzeme uydurmakta zorluk çekmeyeceğiniz kesin. Ayrıca kokusuna dayanabilecek bir şef tanıyor musunuz? Fransızların ünlü “bouquet garni”sinde, yani yemeklere demetle konulup çıkarılan baharat “buket”inde yer alır, domates soslarını, deniz mahsulleriyle hazırlanan yemekleri lezzetlendirir. Özellikle patlıcan, soğan, patates, biber, havuç ve kabakla pek uyuşur. Salatalarda taze yaprakları kullanılabilir. Dilerseniz zeytinyağı şişenize birkaç dalını koyun ve aromalı zeytinyağınızla salatalarınızı, et ve sebze yemeklerinizi, makarnalarınızı tatlandırın. Zeytinin yağıyla olduğu kadar kendisiyle de anlaşır. Bir sabah kahvaltısında üzerine bol kekik gezdirilmiş, bol zeytinyağlı bir tabak zeytinin zerafetini düşünebiliyor musunuz?

Doğu Anadolu’nun ünlü otlu peynirine lezzet veren ot ailelerinin en başında kekik ve akrabaları var. Yörede yetişen yabani kekik türleri de kullanılıyor bu kendine has aromalı, keskin tatlı peynirin yapımında. Adanalılar “bartavit” (veya bartafit) dedikleri, haşlanmış kuru fasulye, ekmek içi, tahin, sarımsak ve limon suyuyla hazırladıkları salataya ille de kekik koyuyor, İzmir Alaçatılılar (bugün çok yapılmasa da) kuru baklayı kekik ve saf zeytinyağıyla haşlayarak yiyorlar.

Bolu civarlarında bolca bulunan kanlıca mantarı kekikli bir başka güzel oluyor. Bolulular kuzu etiyle birlikte seviyorlar bu leziz mantarı. Diyarbakır mutfağının sevilen yemeklerinden biri “habeniski”. Mercimekle yapılan suluca bir yemek olan (çorba olarak da kabul edilebiliyor) habeniski için kırmızı mercimek, kabuklu mercimek ve döğme (aşurelik buğday) birlikte hazırlanıyor, doğranmış bir soğan tereyağında kavrulup biber ve domates salçası ile pul biber ve bol kekikle buluşuyor ve kaynayan yemeğe ekleniyor. Bu yemeğin başrol oyuncusu kekik çünkü yörede “grip ilacı olarak bilinen çorba kekiksiz işe yaramıyor.

Elazığlılar “kapama”yı kekikli pişiriyorlar. Ahıska Türkleri’nin sevgilisi “tutma çorba” (veya kesme çorbası) da kekikle lezzetlenen tariflerden. Kuru nane ve kişniş de eklenen çorba piştiğinde üzerine sarımsaklı yoğurt gezdiriliyor. Kars’ın “erişte aşı” ise nohut, mercimek, soğan, domates, patates ve havuçla hazırlanıyor, hepsi pişince içine erişte ekleniyor, son olarak reyhanla, kekikle veya naneyle tatlandırılıyor. Kekiğe bir yaz günü sofrasında yer vermek isterseniz Aydın’ın “gelin turşusu’nu yapabilirsiniz. Çok basit, çok leziz. Sivri biberleri zeytinyağında kızartıyor, sonra tuz, sarımsak ve sirkeden oluşan sosa yatırıyoruz. Üzerine kekik, fesleğen, biberiye, defne, tane karabiber… Kapağını kapatıp buzdolabında 3-4 gün bekletiyor, servis yapmadan önce tabağımızı dereotu ve maydanozla süslüyor, üzerine biraz zeytinyağı gezdiriyoruz. Yine Aydın’ın “yalancı kuzu dolması” ve Tekirdağ’ın “balık köftesi” de kekikli lezzetlere Örneklerden. Bodrum’un türkülere konuk olmuş Çökertme’sinin kebabını da duymuşsunuzdur elbet. Patates, sarımsak, yoğurt, süt ve baharatların yanı sıra kekik de kullanılan bu kebap belki de Ege’nin en ünlü kebabı.

kekik evde yetişir
kekik evde yetişir
kekik yağı nasıl yapılır
kekik yağı nasıl yapılır
kekik saksıda yetişir
kekik saksıda yetişir
kekik çiçek dönemi
kekik çiçek dönemi
Kurutulmuş kekik
Kurutulmuş kekik