madımak

Madımak Bitkisi Nedir?
Polygonum cognatum

Madımak, Karabuğdaygillerin Anadolu insani için çok önemli bir üyesi, hangi yöreye gitseniz farklı adlarla anıldığını görürsünüz. Özellikle İç ve Doğu Anadolu’da çok yetişir, çok sevilir, çok tüketilir. Taze olduğu kadar, kurutularak veya dondurularak da kullanılır. Çok uzun değildir mevsimi. Özellikle yüksek yerlerde Nisan ayından Haziran ortalarına kadar toplanabilir. Biraz daha yüksek yerlerde Temmuz ayında da yenebilir. İçerdiğ

Madımak Bitkisi Nedir?

Polygonum cognatum

Madımak, Karabuğdaygillerin Anadolu insani için çok önemli bir üyesi, hangi yöreye gitseniz farklı adlarla anıldığını görürsünüz. Özellikle İç ve Doğu Anadolu’da çok yetişir, çok sevilir, çok tüketilir. Taze olduğu kadar, kurutularak veya dondurularak da kullanılır. Çok uzun değildir mevsimi. Özellikle yüksek yerlerde Nisan ayından Haziran ortalarına kadar toplanabilir. Biraz daha yüksek yerlerde Temmuz ayında da yenebilir. İçerdiği organik asitler ekşimsi bir tat verir. Belki de bu yüzden çok lezzetli gelir. Kırmızımsı sapları, ufak pembe çiçekleri vardır. Sevimlidir çiçekleri, seyretmesi pek güzeldir, çiçek açtığında bilin ki artık mevsimi geçmiştir. Halk arasında Madımalak, Köygöçüren, Badıma, Badımak, Badımalak, Çoban ekmeği, Kuş ekmeği, Madık, Madmalak, Mercimenek, Kuş pepesi diyede bilinir. 

Faydaları Neler

Yapılan araştırmalar sonucunda kan şekerini düşürücü, tansiyon düşürücü etki görülmüş. Şeker hastaları yiyerek, böbrek taşından şikayetçi olanlar ise köklerinden ılık suda kaynatılarak hazırlanan çayı içerek yararlanır. Ayrıca yapraklarından demlenen çay ılıkken pamuğa dökülüp bebeklerin yüzündeki isiliği tedavi etmek için kullanılır.

Nasıl Kullanılır

Körpe haldeyken çiğ yenebilir, çorbadan pilava, cacıktan böreğe pek çok yemeğe girebilir. En leziz hallerinden biri pastırmalı veya çemenli olarak pişirileni. Kimileri pastırma veya çemen yerine kıymayla pişirir, kimileri bol sarımsak kullanır. Sivas merkez ve ilçelerinde yapılan madımaklı yemeklere örnekler şunlardır: Pastırma veya çemenli olarak pişirilen “madımak çorbası”, çorba gibi pişirilen, ancak çorbadan daha az sulu olan, isteğe göre sarımsaklı yoğurtla servis edilen “madımak yemeği”, madımak yemeği gibi hazırlanan, ancak üzerine yağda pişirilip ufak parçala. halinde kesilen yumurta konduğu için görüntüsü ve lezzeti de gaza “yumurtalı madımaklı”, soğan ve kıymayla kavrulduktan sonra yumurta eklenerek malzemesi zenginleştirilen “madımak kavurması kemikli kıyma ile pişirilen, üzerine pastırma doğranıp kızdırılmış tereyağı gezdirilen “madımak pilavı”.

Sivas’ın ilçelerinde de farklı şekilde hazırlanan nice tür yemek vardır: Gemerek’te diğer otlarla birlikte bulgurlu ve pastırmalı olarak pişirilen “madımanak yemeği”. Şarkışla’da bulgurlu bir tür çorba olan “boş aş”, boş aş gibi hazırlanıp yoğurt veya ayranla soğuk olarak yenen “madımak cacığı”, haşlandıktan sonra eritilmiş tereyağ’la karıştırılan “mıhlama”, mıhlama gibi hazırlanan, ancak yağda kavrulmuş kıymayla karıştırılan “kıymalı madımaklı”, sarımsaklı yoğurtla servis edilen ve yumurtalı olarak pişirilen “yoğurtlu aş”,

Yıldızeli’nde bulgur ve soğanla karıştırılan incecik kıyılmış madımakla hazırlanan, haşlandıktan sonra sarımsaklı yoğurt ve kızdırılmış tereyağ’la servis edilen “madımak köftesi”, Zara’da yarma, un ve yoğurtla pişirilen “pancar (madımaklı) çorbası” (bu çorbanın bir özelliği piştiğinde üzerine tereyağ’da kızdırılmış “körmen”- yabani sarımsak, eklenmesi), Kangal’da arasına madımaklı harç konarak pişirilen bir tür hamur işi olan “söbelek/söbelemeç’ (benzer bir hamurişi Çerkeş’te yapılıyor ve adına “badıma bükmesi” denir).

Bakalım Anadolu’nun geri kalan yerlerinde nasıl kullanılır: Çorum’da “pancar” denen madımak sade yağ ile haşlanıp su ve az pastırma eklenerek pişirilir. Çorum’un en sevilen ilkbahar yemeklerinden biri bu. Şebinkarahisar’da bulgurlu ve kavurmalı “madımaklı çorba” pişirilir. Yine Şebinkarahisar’da kurutulan madımaklar kış aylarında yöre insanının vitamin ihtiyacını karşılar. Turhal’da bulgur ve pastırmalı olarak pişirilen madımak, Kars’ın merkez ve ilçelerinde çorba veya yemek olarak değerlendirilir. Malatya’da kavrularak yenir, yemeği ve salatası yapılır, Batı Karadeniz’de kavrulur ve çorbası yapılır, Yozgat’ta madımağa “cacık” denir ve bulgur’lu yemeği sevilir. Ayrıca kurutarak veya turşusu kurularak kış mevsiminde de tüketilir Yozgat’ta Çankırılılar yemeğinin dışında gözlemede yapar.

Madımak
Madımak